Vrije zorgkeuze betekent niet automatisch dat zorg bij iedere zorgverlener volledig wordt vergoed. Je kunt soms zelf een arts, ziekenhuis, kliniek of ggz-behandelaar kiezen, terwijl je toch een deel van de rekening zelf moet betalen. Voor je zorgverzekering in 2027 zijn daarom twee vragen belangrijk: heeft jouw zorgverlener een contract met de verzekeraar en hoeveel vergoedt je polis als dat niet zo is?
Heb je een vaste arts, ziekenhuis, kliniek of ggz-behandelaar? Dan kan vrije zorgkeuze zwaar meewegen bij het kiezen van een zorgverzekering. Maakt de zorgverlener je minder uit en is het gecontracteerde aanbod voor jou voldoende, dan hoef je niet automatisch extra te betalen voor ruimere voorwaarden.
Op deze pagina lees je hoe gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg werken, wat het verschil is tussen natura- en combinatiepolissen, wanneer vrije zorgkeuze belangrijk is en hoe je controleert of een polis bij jouw zorgwensen past.
Wat betekent vrije zorgkeuze?
Vrije zorgkeuze gaat in de praktijk over twee verschillende dingen: waar je terechtkunt én wat je vergoed krijgt. Zelf een zorgverlener kunnen kiezen betekent dus niet automatisch dat je verzekeraar de volledige rekening betaalt.
Heb je een naturapolis, dan heeft je verzekeraar contracten met geselecteerde zorgaanbieders. Ga je naar een gecontracteerde zorgverlener en valt de behandeling onder je verzekering, dan betaalt de verzekeraar de zorgkosten volgens de afspraken met die zorgverlener. Het eigen risico, een wettelijke eigen bijdrage of andere beperkingen van je dekking kunnen nog wel gelden. Ga je naar een zorgverlener zonder contract, dan kan de vergoeding lager zijn en betaal je mogelijk zelf een deel.
De praktische vraag is daarom niet alleen: “Mag ik naar deze zorgverlener?” maar ook: “Heeft deze zorgverlener een contract voor mijn polis en wat betaal ik zelf als dat niet zo is?”
Hoeveel vrije zorgkeuze heb jij nodig?
De ruimste polis is niet automatisch de beste keuze. Begin bij de zorg die jij waarschijnlijk gebruikt en de zorgverleners die je belangrijk vindt.
- Je hebt geen vaste voorkeur voor een zorgverlener: kijk vooral of het gecontracteerde aanbod in jouw regio voldoende is. Een naturapolis kan dan prima passen.
- Je wilt een specifieke arts, kliniek, ggz-behandelaar of ziekenhuis houden: controleer vóór het afsluiten of die zorgverlener voor jouw exacte polis is gecontracteerd. Is dat niet zo, kijk dan hoeveel je zelf zou moeten betalen.
- Je wilt zoveel mogelijk flexibiliteit: vergelijk polissen met ruimere zorgkeuze, maar kijk niet alleen naar de naam van de polis. Controleer per zorgsoort de vergoeding buiten het gecontracteerde netwerk én wat je voor die ruimere keuze extra aan premie betaalt.
Kort gezegd: betaal niet automatisch voor maximale vrijheid, maar voorkom ook dat een lagere premie je later opzadelt met hoge eigen kosten.
Gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg
Gecontracteerde zorg
Bij gecontracteerde zorg heeft je zorgverzekeraar afspraken gemaakt met de zorgaanbieder. Die afspraken kunnen bijvoorbeeld gaan over tarieven, kwaliteit en de hoeveelheid zorg.
Voor jou als verzekerde heeft dat een belangrijk praktisch voordeel: je hoeft de rekening meestal niet zelf voor te schieten. De zorgverlener declareert de kosten rechtstreeks bij je zorgverzekeraar.
Valt de behandeling onder je verzekering en ga je naar een gecontracteerde zorgverlener, dan betaalt de verzekeraar de zorgkosten volgens de afspraken met die zorgverlener. Het eigen risico, een wettelijke eigen bijdrage of andere beperkingen uit je dekking kunnen nog wel voor jouw rekening komen.
Niet-gecontracteerde zorg
Bij niet-gecontracteerde zorg heeft jouw verzekeraar geen contract met de zorgaanbieder. Je kunt er bij een naturapolis vaak wel terecht, maar de verzekeraar kan een lagere vergoeding geven. Het verschil tussen de rekening en de vergoeding kan dan voor jouw rekening komen.
Ook de betaling kan anders lopen. Bij niet-gecontracteerde zorg kan het voorkomen dat je de rekening eerst zelf ontvangt en betaalt en deze daarna bij je verzekeraar declareert. Hoe dit precies werkt, verschilt per polis en zorgaanbieder.
Er bestaat geen algemeen percentage dat voor iedere naturapolis geldt. Kijk dus niet naar een losse vuistregel zoals “70% of 80%”, maar naar het vergoedingspercentage én naar het tarief waarover dat percentage wordt berekend.
Weet je vooraf dat je naar een niet-gecontracteerde zorgverlener wilt? Vraag dan vóór de behandeling wat de zorgverlener rekent en laat je verzekeraar uitleggen hoeveel daarvan wordt vergoed. Zo weet je beter welk bedrag je mogelijk zelf moet betalen.
Naturapolis en combinatiepolis: wat merk je ervan?
Naturapolis
Bij een naturapolis sluit de verzekeraar contracten met zorgaanbieders. Gebruik je gecontracteerde zorg die onder je verzekering valt, dan regelt de zorgverlener de declaratie doorgaans rechtstreeks met de verzekeraar. Je kunt nog wel te maken krijgen met het eigen risico, een wettelijke eigen bijdrage of beperkingen van je dekking.
Wil je naar een niet-gecontracteerde zorgverlener? Dat kan, maar je verzekeraar mag een lagere vergoeding geven. Controleer daarom vooraf hoeveel je vergoed krijgt en welk bedrag je mogelijk zelf moet betalen.
Sommige naturapolissen hebben een beperkter gecontracteerd aanbod of lagere vergoedingen buiten het netwerk. Kijk daarom niet alleen naar de premie, maar vooral of de zorgverleners die jij belangrijk vindt daadwerkelijk bij jouw polis zijn gecontracteerd.
Combinatiepolis
Een combinatiepolis combineert twee manieren van verzekeren: voor sommige zorg krijg je gecontracteerde zorg en voor andere zorg heb je recht op vergoeding van gemaakte zorgkosten.
Een combinatiepolis betekent dus niet automatisch dat iedere niet-gecontracteerde zorgverlener volledig wordt vergoed. Controleer per zorgsoort welke vergoeding geldt en of je een deel van de rekening zelf moet betalen.
En de restitutiepolis?
De klassieke restitutiepolis wordt nog vaak genoemd in oudere uitleg over vrije zorgkeuze. Die bood doorgaans zeer ruime keuzevrijheid en vergoeding van zorgkosten. In het huidige Nederlandse aanbod draait je keuze vooral om de concrete voorwaarden van natura- en combinatiepolissen. Kijk daarom naar wat een polis vandaag daadwerkelijk vergoedt in plaats van alleen naar oude polislabels.
Hoeveel krijg je vergoed bij een niet-gecontracteerde zorgverlener?
Dat verschilt per polis. Je verzekeraar beschrijft hoe de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg wordt berekend. Let daarbij niet alleen op een percentage, maar ook op waarover dat percentage wordt berekend.
Stel dat een zorgverlener €1.000 rekent en je polis een percentage vergoedt van een lager tarief dat de verzekeraar als uitgangspunt gebruikt. Dan wordt dat percentage niet per se over die volledige €1.000 berekend. Je eigen rekening kan daardoor hoger uitvallen dan je op basis van alleen het genoemde percentage verwacht.
Gaat het om een dure of geplande behandeling? Vraag de verzekeraar dan vooraf om een concrete berekening op basis van jouw polis en zorgverlener. Vraag de zorgverlener zo nodig ook naar het tarief. Dat geeft veel meer houvast dan alleen een vergoedingspercentage.
Zo controleer je of jouw zorgverlener gecontracteerd is
Heb je een ziekenhuis, kliniek, ggz-behandelaar of andere zorgverlener die voor jou belangrijk is? Controleer dan vóór het afsluiten van je polis:
- zoek de zorgverlener op in de zorgzoeker van de verzekeraar;
- controleer dat je naar de juiste polis én het juiste verzekeringsjaar kijkt;
- bekijk of het contract definitief is of bijvoorbeeld nog in onderhandeling is;
- controleer bij niet-gecontracteerde zorg hoeveel je polis daadwerkelijk vergoedt;
- gaat het om een arts, kliniek, ziekenhuis of behandelaar die voor jou echt belangrijk is? Vraag dan ook rechtstreeks aan de zorgverlener met welke verzekeraars of polissen afspraken zijn gemaakt;
- vraag bij twijfel de verzekeraar om bevestiging van de contractstatus én de vergoeding volgens jouw specifieke polis voordat je die afsluit.
Je hoeft de zorgzoekers niet allemaal zelf bij elkaar te zoeken. Zorgverzekeraars Nederland heeft een overzicht van de online zorgzoekers van zorgverzekeraars. Daar kun je doorklikken naar de zorgzoeker van de verzekeraar die je overweegt. Een zorgverlener kan je vaak ook vertellen of er een contract is of dat onderhandelingen nog lopen. Voor de precieze vergoeding volgens jouw polis blijft de zorgverzekeraar uiteindelijk het belangrijkste controlepunt.
Let op bij het vergelijken voor 2027: ook nadat de nieuwe zorgpremies bekend zijn, kunnen onderhandelingen tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders nog lopen. Staat een zorgverlener als ‘in onderhandeling’ of is de status nog onbekend? Ga er dan niet automatisch vanuit dat er uiteindelijk een contract komt. Controleer belangrijke zorgverleners opnieuw voordat je definitief kiest.
Doe deze controle ieder jaar opnieuw. Een zorgverlener die in 2026 gecontracteerd is, hoeft dat in 2027 niet automatisch te zijn.
Wil je daarna je hele polis beoordelen? Lees dan onze stap-voor-stapgids voor zorgverzekeringen vergelijken.
Lange wachttijd bij gecontracteerde zorg? Neem dan eerst contact op met je zorgverzekeraar en vraag om zorgbemiddeling. De verzekeraar kan helpen zoeken naar een plek waar je eerder terechtkunt. Wijk niet zomaar zelf uit naar een niet-gecontracteerde zorgverlener: controleer eerst wat je polis in die situatie vergoedt, zodat je niet onverwacht een deel van de rekening zelf moet betalen.
Wanneer is vrije zorgkeuze extra belangrijk?
Niet iedereen hoeft de ruimste polis te kiezen. Als jouw voorkeurszorgverleners allemaal gecontracteerd zijn en het aanbod voor jou voldoende is, kan een naturapolis prima passen. Meer premie betalen voor ruimere voorwaarden levert dan niet automatisch voordeel op.
Besteed juist extra aandacht aan zorgkeuze wanneer je:
- overstapt naar een andere zorgverzekeraar en zorgverleners wilt blijven gebruiken die voor jou belangrijk zijn;
- al onder behandeling bent en dezelfde zorgverlener wilt houden;
- een bepaald ziekenhuis, specialist, kliniek of ggz-behandelaar wilt kunnen bezoeken;
- verwacht komend jaar specialistische of planbare zorg nodig te hebben;
- bewust een zorgverlener gebruikt die mogelijk geen contract heeft;
- weinig financiële ruimte hebt om onverwacht honderden euro’s of meer zelf te betalen.
Stap je over? Controleer dan altijd opnieuw of belangrijke zorgverleners een contract hebben met de nieuwe verzekeraar en jouw gekozen polis. Blijf je bij dezelfde verzekeraar en dezelfde polis, dan kan er minder veranderen, maar ga daar niet automatisch van uit: contracten met zorgaanbieders en polisvoorwaarden kunnen ieder jaar wijzigen.
Maak het dus concreet: noteer vóór het vergelijken de zorgverleners die voor jou echt belangrijk zijn en controleer die bij de polissen die je overweegt. De beste keuze is niet automatisch de polis met de meeste vrijheid, maar de polis die voldoende keuze biedt zonder dat je onnodig premie betaalt of onverwachte kosten riskeert.
Klaar om zorgverzekeringen te vergelijken?
Vergelijk niet alleen de premie. Houd de namen van je belangrijkste zorgverleners bij de hand en controleer tijdens het vergelijken ook de contractstatus en vergoeding bij niet-gecontracteerde zorg.
Vrije zorgkeuze en het eigen risico zijn twee verschillende kosten
Betaal je zelf een deel omdat je naar een niet-gecontracteerde zorgverlener gaat? Dan is dat niet hetzelfde als het eigen risico. Het eigen risico kan daarnaast nog gelden voor zorg die onder het eigen risico valt.
Dat verschil is praktisch belangrijk. Kijk bij een behandeling dus niet alleen naar hoeveel de verzekeraar buiten het netwerk vergoedt, maar ook of je eigen risico nog openstaat en of er een wettelijke eigen bijdrage geldt. Zo krijg je een realistischer beeld van wat je uiteindelijk zelf kunt betalen.
Wil je weten welke zorg onder het eigen risico valt en wanneer vrijwillig verhogen verstandig kan zijn? Lees dan Hoe werkt het eigen risico?.
Vrije zorgkeuze in 2027: controleer contracten opnieuw
Voor 2027 kunnen zorgverzekeraars hun contracten, vergoedingen en polisvoorwaarden aanpassen. Daardoor kan een zorgverlener die in 2026 gecontracteerd was in 2027 een andere status hebben: en andersom.
De basispremies voor 2027 zijn bekend. Toch kunnen contractonderhandelingen tussen verzekeraars en zorgaanbieders nog lopen. Een gepubliceerde premie betekent dus niet dat jouw zorgverlener al definitief gecontracteerd is. Controleer de actuele contractstatus voordat je kiest.
Controleer voordat je definitief kiest opnieuw de zorgverleners die voor jou belangrijk zijn. Kijk daarbij naar de exacte 2027-polis, de contractstatus en de vergoeding als er geen contract is.
Samengevat: controleer wat vrije zorgkeuze jou echt oplevert
Vrije zorgkeuze draait niet alleen om de vraag of je ergens naartoe mag. Voor je portemonnee is vooral belangrijk of de zorgverlener voor jouw polis gecontracteerd is, hoeveel je vergoed krijgt en of je zelf een deel van de rekening moet betalen of voorschieten.
Pak het daarom praktisch aan: bepaal welke zorgverleners voor jou belangrijk zijn, controleer hun contractstatus in de zorgzoeker, bekijk de vergoeding als er geen contract is en houd ook rekening met eigen risico en eventuele eigen bijdragen.
Wil je verschillende verzekeringen naast elkaar zetten? Lees onze stap-voor-stapgids voor zorgverzekeringen vergelijken. Ben je al klaar om te vergelijken, kies dan hierboven een vergelijker.

